Temel ve Ticari e-Fatura Nedir? Farkları Nelerdir?

Temel ve ticari e-Fatura arasındaki onay, ret ve iptal farklarını öğrenin. Hangi durumlarda hangi fatura senaryosunu seçmeniz gerektiğini keşfedin.

Ömer Yılmaz
Ömer YılmazMali Müşavir
Güncellendi: 4 dk okuma
Temel ve Ticari e-Fatura Nedir? Farkları Nelerdir?

Temel e-Fatura ile ticari e-Fatura arasındaki temel fark, alıcının faturayı sistem üzerinden doğrudan reddetme yetkisidir. Ticari senaryoda alıcı faturaya 8 gün içinde sistemden ret yanıtı gönderebilir. Temel senaryoda ise alıcının portal ya da yazılım üzerinden ret butonuyla yanıt verme imkânı bulunmaz, fatura sisteme ulaştığı anda kabul edilmiş sayılır.

İki senaryo da Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) standartlarına tabidir ve aynı yasal geçerliliğe sahiptir. Aralarındaki fark teknik formatta değil, faturanın muhatabına ulaştıktan sonraki onay ve itiraz akışındadır.

Temel e-Fatura nasıl işler ve kimler kullanır?

Temel fatura senaryosunda satıcı faturayı düzenleyip gönderdiğinde, belge GİB posta kutusundan geçerek alıcının gelen kutusuna ulaşır. Bu senaryoda alıcı faturayı sistem üzerinden teknik bir gerekçe olmaksızın reddedemez. Fatura başarıyla iletildiğinde yasal olarak onaylanmış kabul edilir.

Süreç tek yönlü işler. Hizmet sunucuları, alıcının itiraz etme payı bulunmayan rutin işlemlerde temel senaryoyu seçer. Elektrik, su, doğal gaz ve telekomünikasyon dağıtım şirketlerinin kestiği faturalar bunun en net örneğidir. Kamu kurumlarına düzenlenen faturalarda da kamu muhasebe sisteminin gereği olarak temel fatura senaryosu kullanılır.

Temel e-Fatura Örneği
Temel e-Fatura Örneği‍

Faturada tutar, vergi oranı ya da satır bilgisi yanlışsa, alıcı bunu sistem üzerinden tek tıkla geri gönderemez. Hatanın düzeltilmesi için faturanın harici yollarla iptal edilmesi ya da alıcının satıcıya iade faturası kesmesi gerekir.

Ticari e-Faturanın getirdiği ret hakkı

Ticari fatura senaryosunda satıcı faturayı gönderdikten sonra alıcıdan sistem yanıtı bekler. Faturayı alan şirket belgeyi inceler; bilgileri doğru bulursa "Kabul", siparişe ya da sözleşmeye aykırılık tespit ederse "Ret" yanıtı gönderir. Alıcı yanıt vermediğinde fatura askıda kalmaz; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 21/2 maddesi uyarınca 8 günlük yasal süre dolduğunda otomatik olarak kabul edilmiş sayılır.

Mal alım satımında bu yöntem tarafları korur. Alıcı depoya gelen ürünleri sayar, faturadaki birim fiyatla sipariş fişini karşılaştırır ve hatalı bir kalem varsa 8 gün bitmeden faturayı yazılımından reddeder. Ret yanıtı gönderildiği anda fatura muhasebeleşmeden hükümsüz kalır. Satıcı da faturanın reddedildiğini kendi panelindeki e-Fatura durum kodları üzerinden anında görür.

e fatura örnek görsel
Ticari e-Fatura Örneği

Temel e-Fatura ile ticari e-Fatura arasındaki farklar

İki yöntem arasındaki farkları işlem akışına, itiraz yöntemlerine ve kullanım alanlarına göre şu tabloda görebilirsiniz:

Özellik

Temel e-Fatura

Ticari e-Fatura

Sistemden ret yanıtı

Verilemez

8 gün içinde verilebilir

Onay süreci

Alıcının posta kutusuna ulaştığı an kabul edilir

8 gün içinde yanıt verilmezse otomatik onaylanır

Sistem içi iptal/itiraz

GİB e-Fatura İptal/İtiraz Portalı kullanılır

Yazılım üzerinden ret yanıtı veya GİB portalı kullanılır

Harici itiraz yöntemi

TTK 18/3 (Noter, KEP, taahhütlü mektup)

TTK 18/3 (Noter, KEP, taahhütlü mektup)

En sık kullanıldığı alanlar

Kamu faturaları, abonelikler, hizmet satışları

Toptan ticaret, mal satışı, uyuşmazlık riski olan işler

Hatalı kesilen fatura iki senaryoda nasıl iptal edilir?

Ticari e-Faturada iptal süreci oldukça basittir; faturada hata gören alıcı 8 gün içinde sistemden "Ret" yanıtı iletir. Reddedilen fatura alıcının da satıcının da defterine işlenmez, satıcı doğru bilgilerle yeni bir fatura keser.

Temel e-Faturada ise alıcının sistemden ret gönderme hakkı bulunmadığından GİB e-Fatura İptal/İtiraz Portalı devreye girer. Satıcı, faturanın alıcıya ulaştığı tarihten itibaren 8 gün içinde portala mali mühür ya da e-İmza ile girerek iptal talebi oluşturur. Alıcı taraf portala girip bu talebi onaylarsa fatura iptal statüsüne geçer. Alıcı 8 gün içinde onay vermezse talep düşer ve fatura geçerliliğini korur.

Sekiz günlük süre dolduysa ya da portal üzerinden mutabakat sağlanamazsa iki yol kalır:

  1. Alıcı, faturadaki tutar ve KDV kadar satış iade faturası düzenleyip satıcıya gönderir.
  2. Alıcı, TTK 18/3 maddesine uygun olarak noter, KEP (Kayıtlı Elektronik Posta) ya da iadeli taahhütlü mektup yoluyla faturaya resmi itirazda bulunur ve bu itiraz belgesini GİB portalına işler.

Müşterilerimizin destek ekibimize en sık sorduğu durumlardan biri, alıcının temel faturaya yanlışlıkla onay vermiş sayılmasıdır. Temel fatura doğrudan kabul edildiği için fatura tutarı yanlış bile olsa karşı taraf iade faturası kesmeden veya noter/KEP üzerinden itiraz etmeden kayıtlardan çıkarılamaz.

Hangi senaryoyu tercih etmelisiniz?

Hizmet satışı yapıyorsanız ya da kamu idaresine fatura kesiyorsanız temel faturayı seçmelisiniz. Kamu kurumları ticari fatura kabul etmez, sistemleri doğrudan temel senaryoya ayarlıdır. Düzenli bakım, abonelik, kira gibi itiraza konu olmayacak sabit bedelli hizmetlerde de temel senaryo iki tarafa bürokrasi yaratmadan süreci tamamlar.

Fiziki ürün satışı yapıyorsanız ticari faturayı tercih edin. Yanlış ürün gitmesi, sevkiyatta hasar oluşması ya da fiyat uyuşmazlığı çıkması durumunda müşteriniz faturayı noter masrafına katlanmadan iki tıkla reddeder.

Satış yaparken senaryoyu faturayı düzenleyen taraf belirler. İki tarafın da e-Fatura mükellefi olduğu durumlarda faturayı hazırlamadan önce müşterinizle senaryo üzerinde anlaşmanız mutabakat problemlerini önler. Faturayı göndermeden önce alıcının muhasebe biriminin talebini öğrenip senaryo seçimini buna göre kaydedin.

Sıkça sorulan sorular

01Ticari e-Fatura alıcı tarafından yanıtlanmazsa ne olur?
Alıcı faturanın kendisine iletildiği tarihten itibaren 8 gün içinde kabul ya da ret yanıtı vermezse, fatura Türk Ticaret Kanunu'nun 21/2 maddesi gereği otomatik olarak kabul edilmiş sayılır.
02Temel e-Fatura alıcı tarafından sistemden reddedilebilir mi?
Temel e-Fatura senaryosunda alıcının yazılımı ya da GİB sistemi üzerinden ret yanıtı verme imkânı yoktur; fatura alıcıya ulaştığı anda geçerli kabul edilir.
03Temel e-Fatura süresi geçtikten sonra nasıl iptal edilir?
Faturanın alıcıya ulaşmasının üzerinden 8 gün geçtikten sonra GİB İptal/İtiraz Portalı üzerinden talep açılamaz; bu durumda faturanın düzeltilmesi için alıcının satış iade faturası kesmesi veya TTK 18/3 kapsamında noter/KEP yoluyla resmi itiraz yapması gerekir.
04Kamu kurumlarına hangi fatura senaryosu ile fatura kesilmelidir?
Kamu kurumları ve genel bütçeli idareler ticari senaryoyu kabul etmez; kamuya düzenlenen e-Faturaların temel fatura senaryosunda hazırlanması zorunludur.

Yanıt almak istediğiniz diğer sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Ömer Yılmaz
YazarÖmer Yılmaz

Ömer Yılmaz, KolayBi Blog için mali müşavir olarak işletmelere yönelik rehberler yazıyor.

İlgili yazılar

e-Fatura kategorisinden diğer rehberler.

Tüm Yazılar

İşinizi KolayBi’yle kolaylaştırın

40.000'den fazla KOBİ'nin yaptığı gibi ön muhasebenizi ve e-Faturanızı tek ekrandan yönetin. 14 gün boyunca tüm özellikleri ücretsiz deneyin.

14 Gün Ücretsiz Deneyin
Kredi kartı istenmez, deneme sonunda otomatik ödeme alınmaz.