Bilanço Nedir? Nasıl Hazırlanır? Bilanço Nasıl Okunmalıdır?

Bilanço bir çizelgedir ve işletmelerin sorumluluklarını, varlıklarını ve öz kaynaklarını gösteren finansal beyannamedir. Aynı zamanda bilanço, şirketin sermaye yapısını da ortaya çıkarır.

İçerik Üreticisi
Ertuğrul Karakaş
Tahmini Okuma Süresi
{Reading Time}
 dakika

Bilanço Nedir?

Bir işletmenin alacak ve vereceklerini belirli bir dönemin sonunda raporlandığı finansal tabloya bilanço denir. Bilanço bir çizelgedir ve işletmelerin sorumluluklarını, varlıklarını ve öz kaynaklarını gösteren finansal beyannamedir. Aynı zamanda bilanço, şirketin sermaye yapısını da ortaya çıkarır. Bilançoda bir şirketin sahip olduğu varlıkların yanında hissedarların yatırımları da anlık olarak görüntülenebilir.

Bir işletme, bilançosunu hissedarlarla ve regülatörlerle paylaşmalıdır. Ortaklık ve şahıs şirketleri gibi özel şirketlerin, bilanço hazırlama ve paylaşma zorunluluğu yoktur fakat bir şirketlerin durumunu gözlemleyebilmek için bilançolar önem arz eder. Temel analiz veya finansal oranların hesaplanmasında bilanço sıklıkla kullanılır. Envanter ve bilançoların düzenlendiği hesap döneminin son gününe de bilanço günü denir.

Öte yandan işletmeler, Vergi Usul Kanunu’nun 177. ve 178.maddesine göre birinci ve ikinci sınıf tüccar olmak üzere iki kategoriye ayrılırlar. Birinci Sınıf Tüccarlar bilanço esasına göre kayıt tutarken İkinciSınıf Tüccarlar işletme hesabına tabi olup işletme defteri tutarlar.

Aşağıdaki görselde örnek bilanço çalışması yer almaktadır.

Bilanço Nedir? Bilanço Nasıl Hazırlanır? Bilanço Nasıl Okunmalıdır ?
Bilanço Örneği

Konsolide Bilanço Nedir?

Bilançolar solo ya da konsolide olmayan ve konsolide olarak iki gruba ayrılır. Ana ortaklıkla aralarında sermaye ilişkisi bulunan ortakların; aynı döneme ait varlıklar, borçlar ve öz kaynaklar kalemlerinin sadece tek bir işletmeye aitmiş gibi sunulduğu bilançolara konsolide bilanço denmektedir. Mali tablolardaki finans özetlerinin raporlanması gibi konsolide bilançolarda da bu raporlama sunulur. Konsolide bilançonun diğer bilançolardan farkı ise birden fazla işletmenin işlemlerini ifade ediyor olmasıdır.

Proforma Bilanço Nedir?

Proforma bilanço, finansal yönetim fonksiyonları arasında yer alan finansal planlamanın önemli uygulamalarından bir tanesidir. Bunun sebebi olarak proforma bilanço kullanarak gelecek dönemdeki kaynak ihtiyacı veya fazlasının bugünden belirleyebiliriz. Bu sayede, işletmeler daha sağlıklı finansal kararlar alabilir. Proforma bilançonun klasik bilançodan farkı, geleceğe dönük ve isteğe bağlı olmasıdır. Proforma bilanço oluşturulurken çeşitli yöntemlerden yararlanılabilir. Bu yöntemler sırasıyla, kapsamlı bütçeleme yöntemi, satışların yüzdesi yöntemi, oranlar yöntemi, regresyon yöntemi ve günlük satışlar yöntemi olarak ifade edilebilir. 

Mali Bilanço Nedir?

Mali bilanço diğer adıyla vergi bilançosu, mali yasalar ve bu yasaların koyduğu kural ve yaptırımlar göz önünde tutularak düzenlenen bilançodur. Mali bilanço düzenlenirken ilgili yasa hükümlere uyulması zorunludur. Bunun sebebi, vergiye konu olan ticari kazancın saptanabilmesi, yasa maddeleri uygulandığı takdirde mümkündür. Mali bilançonun hazırlanmasında birçok iktisadi(bina, demirbaş, mal, esham ve tahvilat gibi) değerlerin değerlendirilmesi ve karşılık ve amortisman ayrılması Vergi Usul Kanunu hükümlerince yapılır.

Konuyla alakalı içerik: Cari Hesap Nedir? Cari Hesap Takibi Nasıl Yapılır?

Mali Bilanço Toplamı Nedir?

Yıllık mali bilanço toplamı, bilanço tablosunda yer alan aktif ve pasif tablolarının toplamını, yani o bilanço yılında şirketin aktif ve pasif tüm malvarlıklarını ifade etmektedir. İşletme hesap özetinde mali bilanço toplamı; Gider Bölümü + Kar/ Gider Bölümü – Zararı formülü kullanılarak hesaplanmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken ise işletmeniz yani dükkân veya iş yeriniz yeni kurulmuş ise mali bilanço toplamı daima sıfır (0) yazılmalıdır.

Bilanço Nasıl Yorumlanır (Okunur) ?

Bilanço tek başına uzun bir süreyi kapsayan eğilimleri göstermeye yeterli olmayabilir. Bu yüzden son bilanço daima önceki bilançolarla karşılaştırılmalıdır. Aynı sektörde bulunan diğer işletmelerin bilançoları ile de karşılaştırma yapmak önemlidir. Bunun sebebi, her firma finansman için farlı bir yaklaşımı takip edebilir. Bilanço, yatırımcılar için işletmenin ne kadar sağlıklı olup olmadığına dair fikir verir.

Bilanço Analizi Nasıl Yapılır?

Bilançoda listelenen dönen varlıklar, kabaca bir yıl ya dadaha az sürede paraya çevrilebilen ve likiditelerine göre sıralanmış likitvarlıklardır. Nakitve nakit benzerleri, alacaklar, envanter ve gelecek aylara ait giderler bubölümü oluşturur.

Bir sonraki bölüm toplam aktiflerdir. Bunlar bir yıl içinde kolayca paraya çevrilemeyecek varlıklardır. Araziler, ekipmanlar, menkul kıymetler ve fikri mülkiyetler bubölümü oluşturur.

Raporun genelde varlık listesini takip eden yükümlülükler bölümünde ilk olarak "cari yükümlülükler" yer alır. Burada kira,önümüzdeki yıl için ödenmemiş faiz, ödenecek ücretler ve kar payları gibi önümüzdeki yıl içinde ödenmesi gereken borçlar, ödeme son tarihlerine görelistelenir. Bir sonraki bölüm toplam yükümlülüklerdir. Tahvilat faiz ve primleri, ertelenmiş vergi varlıkları ve emeklilik primleri bu bölümdedir.

Bir sonraki bölüm toplam öz kaynaktır. Yükümlülüklerin ödenmesinin ardından hissedarlarakalan varlıkları içerdiği için net varlıklar olarak da bilinir.

Bu bölümde geçmiş yıllar karları, hazine bonoları, şerefiyeler ve ek ödenmiş sermaye bulunur. Geçmiş yıllar karları; yeniden yatırım ya da borç ödemede kullanılankaynaklardır. Hazine bonoları şirketin geri satın aldığı ya da hiç sunmadığıhisselerdir ve bir ele geçirme saldırısına karşı savunmada kullanışlıdır.

Karakter olarak adi hisse senedinden farklı olan şerefiye ayrı bir çizgidedir. Ek ödenmiş sermaye hissedarların adi veya şerefiye hisse hesaplarının ötesindeşirkete yaptıkları yatırımdır.

Temel bilanço formülü: Toplam varlıklar = toplam yükümlülükler + toplam öz kaynaklar şeklindedir.

Bir şirketin toplam varlıkları şirketin toplam yükümlülükleriyle toplam öz kaynaklarının toplamına eşit olmalıdır (toplam yükümlülükler üzerindeki sermaye öz kaynak olarak değerlendirilir).

Örneğin, bir şirket 10.000.000 Dolar üretiyorsa ancak 8.000.000 Dolarlık toplam yükümlülüğü varsa, kalan 2.000.000 Dolarlık sermaye hissedarlara mükelleftir (şirketin varlıklarını paraya çevirmesi gerektiğinde). Bu yüzden yükümlülükler kısmına eklenir.

Bilanço Nasıl Hazırlanır?

Bilanço düzenleme süreci, muhasebe kayıt sisteminde açılış yevmiye kaydıile gerçekleşmektedir. İşletme sahiplerinin sermaye taahhütlerini  yerinegetirme şekillerine göre bilançoda kullanılacak hesap kalemleri tespit edilerekaçılış yevmiye kaydı yapıldığında sistematik olarak açılış bilançosu da oluşmuşolacaktır.

Açılış bilançosunda dikkat edilecek unsurlardan en önemlisi, varlık vekaynak hesaplarının doğru hesap sınıflarına konmasıdır. Bilanço hesap sınıflarıaktifte 1 ve 2 ile başlarken pasifte ise 3, 4 ve 5 ile başlar. Varlıklarailişkin hesap kalemleri bilançonun sol tarafına, kaynaklara ilişkin hesapkalemleri ise sağ tarafına yerleştirilmektedir. Dikkat edilmesi gereken diğerbir unsur ise düzenleyici hesapların aktif ve pasif toplamlarda ne şekilde yeralacağıdır.

Bilançonun aktifinde yer alan aktif karakterli hesaplar toplanır, akabinde ise bilançonun aktifinde yer alan aktifi düzenleyici hesaplar toplanırdaha sonra aktif karakterli hesapların toplamından aktifi düzenleyici hesaplarıntoplamı çıkarılarak aktif toplam bilançonun sol tarafına yazılır. Bilançonun pasifinde yer alan pasif karakterli hesaplar toplanır akabinde ise bilançonun pasifinde yer alan pasifi düzenleyici hesaplar toplanır daha sonra pasifkarakterli hesapların toplamından pasifi düzenleyici hesapların toplamı çıkarılarak pasif toplam bilançonun sağ tarafına yazılır. Bu işlemler gerçekleştiğinde aktif ve pasif taraf bilançonun temel denklemi gereği birbirine eşit olmak zorundadır.

Kapanış bilançosunda da açılış bilançosunda dikkat edilen tüm unsurlara uyum sağlamak gerekir. Kapanış bilançosunda dikkat edilmesi gereken diğer unsurları ifade edecek olursak:

Ertuğrul Karakaş
KolayBi' İçerik Yazarı