Fizibilite Çalışması Nedir? Nasıl Yapılır?

Fizibilite çalışması; bir girişim veya proje yapmaya karar verme süreci boyunca hem teknik hem finansal açılardan gerekli araştırmalar ile değerlendirme yapılmasıdır. Olası problemler ve tehditler araştırılarak yatırımın istenilen hedefe ulaşıp ulaşamayacağı, kâr getirip getirmeyeceği öngörülmeye çalışılır. Değerlendirme sonucunda karlı bulunan fikirler için "fizibilite" denir. Fizibilite çalışması doğru kararın verilebilmesi için yapılması gereken en önemli çalışmalardan biridir.

Fizibilite Çalışması Nasıl Yapılır?

Fizibilite kelimesi, İngilizce "feasible" kelimesinden geçmiştir. Türkçe karşılığı "uygulanabilir, yapılabilir" olarak çevrilen fizibilite çalışması, bir plan veya yöntemin uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi olarak uygulanmaktadır.

Fizibilite çalışması, gerçekleştirilmek istenen projenin, işletmenin uzun vadeli başarısı için faydalı olup olmadığını belirlemek için; güçlü yönleri, zayıf yönleri, fırsatları ve tehditleri analiz ederek ortaya konan raporun bütününü kapsar. Ayrıca fizibilite çalışmasıyla, yatırımcılar raporda belirlenen bulguları değerlendirerek uygulanmak istenen projenin bir yatırım değeri olup olmadığını öngörebilirler.

Fizibilite çalışmasında aşağıdaki fizibilite türleri üzerinden değerlendirme yapılır.

Piyasanın Fizibilitesi:

Yapılması düşünülen yeni ürün/hizmet veya projenin özellikleri, tahmini maliyeti, satış fiyatı, hangi pazarlarda ya da pazar dilimlerinde ne kadar satılabileceği, satış dönemleri, sağlayacağı ihracat ve istihdam, katma değer gibi iktisadi getirilerinin neler olacağı değerlendirilir. Bu amaçla ayrıntılı piyasa araştırmalarına gidilir.

Mekan Fizibilitesi:

Bir işletmenin maliyetinin buna karşılık sağlayacağı faydaların en fazla olması gerekir. Bu amaçla yatırım için en uygun yerin bulunması amaçlanır. Ham madde, enerji, iş gücü, pazara yatkınlık, ulaşım imkânları, gelişme imkânı ve daha birçok faktör dikkate alınarak en rasyonel kuruluş yeri seçilmeye çalışılır.

Mali Fizibilite:

Fizibilite çalışması kavramının bu bölümünde yatırımın toplam maliyeti, sabit ve değişken giderlerinin yapısı, işletme sermayesinin ihtiyaçları, aylar ve yıllar itibariyle nakit akışları ve finansman programı, üretime geçtikten sonra nakit akışları, başa baş noktasına ulaşım süresi ve yatırımın ne zaman kâra geçeceği gibi hususlar değerlendirilir.

Mali gelir ve giderlerinizi takip etmek için 7 gün ücretsiz deneyerek KolayBi uygulamasını deneyimleyebilirsiniz.

Teknolojik Fizibilite:

Kullanılacak teknolojiler ve teknikler ile alternatif yöntemlere göre değişen ham madde ihtiyaçları, makine ve teçhizat gereksinimleri, yerleşim planı, tedarik kaynakları ve işletmede çalışacak personelin sayısı ile nitelikleri teknik analiz kapsamında incelenir.

Hukuki Fizibilite:

Yatırım projesinin hazırlanma safhasından yukarıdaki tüm maddeler sağlanarak işletmenin faaliyete geçirilip pazarlanma aşamasına kadar olan süreç için önemlidir. Yatırım sürecinde uyulması gereken kanun, tüzük ve yönetmeliklerin projeye getireceği avantajlar ile kısıtlamalar hukuki çerçevede değerlendirilir. Öncelikle bu aşamalardan elde edilecek verilerle fizibilite çalışması sonrası fizibilite raporu oluşturulur. Veriler olumluysa, yatırım için ön proje hazırlanır. Daha sonra da kesin proje olarak hayata geçirilir.

Fizibilite Süreci Adım Adım Nasıl İlerler?

Fizibilite araştırmasının başarıya ulaşması, sürecin mantıksal bir sırayla yürütülmesine bağlıdır. Yatırım fikrinin doğuşundan kesin karara kadar süreç altı aşamada tamamlanır:

1. Fikir aşamasında yatırımın genel hedeflerle uyumu incelenir; bariz engeller veya kısıtlar varsa proje henüz bu ön değerlendirmede elenir.
2. Pazar ve talep analizinde hedef kitle büyüklüğü, tüketici eğilimleri ve rakipler incelenerek ürün ya da hizmete yönelik talep tahminleri çıkarılır.
3. Teknik ve lokasyon incelemesinde üretim teknolojisi, kapasite kullanımı, ham madde kaynaklarına erişim ve mekân şartları değerlendirilir.
4. Mali modelleme adımında başlangıç sermayesi, işletme sermayesi ihtiyacı, sabit ve değişken giderler ile gelir tahminleri bir araya getirilerek nakit akış tabloları oluşturulur.
5. Risk ve duyarlılık analizinde enflasyon, döviz kuru, ham madde fiyat artışları ve talep düşüşü gibi riskler karşısında yatırımın dayanıklılığı senaryolarla test edilir.
6. Karar ve raporlama aşamasında tüm bulgular fizibilite raporunda toplanarak yönetime veya yatırımcılara yatırımın yapılması, revize edilmesi ya da projeden vazgeçilmesi yönünde öneri sunulur.

Örnek Mali Fizibilite Hesabı: Başabaş Noktası ve Yatırımın Geri Dönüşü

Mali fizibilitenin temel çıktılarından biri, işletmenin hangi üretim veya satış hacminde zarardan kurtulacağını gösteren başabaş noktası ve başlangıç maliyetini kaç yılda amorti edeceğini gösteren geri dönüş süresidir.

Diyelim ki makine, teçhizat ve kurulum için 2.000.000 TL başlangıç yatırımıyla bir imalat tesisi kuruyorsunuz. Kira, yönetim giderleri ve amortismanı içeren yıllık sabit giderleriniz 600.000 TL olsun. Ürünün birim satış fiyatını 500 TL, ham madde, işçilik ve enerji kaynaklı birim değişken maliyetini 200 TL olarak belirlediğinizde birim katkı payı 500 TL - 200 TL hesabıyla 300 TL kalır.

Yıllık 600.000 TL sabit gideri 300 TL birim katkı payına böldüğünüzde başabaş noktası 2.000 adet çıkar. İşletme yılda 2.000 adet ürün sattığında başabaş noktasına ulaşır; bu seviyenin üzerindeki her satış ise net kâr bırakır.

Geri dönüş süresi hesaplanırken yılda 3.000 adet satış varsayımıyla yıllık toplam katkı payı 3.000 adet × 300 TL = 900.000 TL olur. Bu tutardan 600.000 TL sabit gider düşüldüğünde işletmeye yıllık net 300.000 TL nakit girişi kalır (900.000 TL - 600.000 TL). Başlangıçtaki 2.000.000 TL yatırım tutarı 300.000 TL yıllık nakit girişine bölündüğünde geri dönüş süresi 2.000.000 TL / 300.000 TL = 6,66 yıl (yaklaşık 6 yıl 8 ay) olarak bulunur. Pazar analizi yıllık 3.000 adetlik satışı gerçekçi bulmuyorsa veya 6,66 yıllık geri dönüş süresi yatırımcının hedeflediği vadeden uzunsa, proje revize edilir ya da askıya alınır.

Fizibilite Çalışmasında Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilecekler

Fizibilite çalışmalarında yapılan bazı temel hesap ve öngörü hataları, raporun güvenilirliğini sarsarak yanlış yatırım kararları alınmasına yol açar. En sık karşılaşılan yanılma, satış hacminin hızla artacağı ve pazar payının kolayca kazanılacağı yönündeki aşırı iyimser tahminlerdir; bu yaklaşım işletmeyi kısa sürede nakit sıkışıklığına sürükler. Yalnızca bina ve makine gibi sabit yatırımlara odaklanıp tahsilatlara kadar gerekecek işletme sermayesini hesaba katmamak da projenin daha başlangıçta tıkanmasına yol açar.

Maliyet tarafında ise lisanslama bedelleri, sigorta, vergi yükümlülükleri, nakliye artışları ve fire oranları gibi beklenmeyen giderlerin bütçeye tam yansıtılmaması hesapları bozar. Planı tek bir iyimser senaryoya dayandırmak yerine, maliyetlerin arttığı ve satışların düştüğü kötümser koşulların duyarlılık analiziyle önceden test edilmesi gerekir.

Yatırım projelerinde finansal performansı ölçmek için kullanılan diğer temel kavramlar:

•FAVÖK (EBITDA) Nedir? Nasıl Yorumlanır?

•Puantaj Nedir? Puantaj Cetveli Nasıl Doldurulur?

•Dijital Pazarlama Nasıl Yapılır? Stratejileri Nelerdir?‍