Kur Farkı Faturası Nedir? Nasıl Düzenlenmesi Gerekir?

Dövizli işlemler sonrasında kur farkı faturası nasıl düzenlenir? Faturayı kimin keseceği, KDV hesaplaması ve dikkat edilmesi gereken mevzuat kuralları bu yazıda.

Ertuğrul Karakaş
Ertuğrul Karakaşİçerik Yazarı
Güncellendi: 4 dk okuma
Kur Farkı Faturası Nedir? Nasıl Düzenlenmesi Gerekir?

Döviz cinsinden veya dövize endeksli kesilen bir faturanın düzenlendiği tarih ile bedelinin ödendiği tarih arasında kur değiştiğinde ortaya çıkan Türk Lirası farkını kapatmak için düzenlenen belgeye kur farkı faturası denir.

Türkiye’de ticari defterler Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 215. maddesi gereğince Türk Lirası ile tutulur. Yurt içindeki alıcı ve satıcılar aralarında dövizli fatura kesse bile, faturada bedelin Türk Lirası karşılığını göstermek zorundadır. Fatura tarihindeki kur ile fiili tahsilat günündeki kur nadiren aynı kalır. Aradaki kur farkı taraflardan birine ek gelir sağlarken diğer tarafa ek maliyet yükler. Bu mali farkın muhasebe kayıtlarında denklenmesi ve Katma Değer Vergisi matrahının düzeltilmesi için kur farkı faturası devreye girer.

Kur Farkı Faturasını Kim Düzenler?

Kur farkı faturasını kur hareketinden lehine fark doğan, diğer bir ifadeyle kasasına Türk Lirası bazında kâr yazan taraf düzenler.

Uygulamada faturayı kimin keseceği kurun yönüne göre belirlenir:

Döviz kuru yükseldiğinde satıcı Türk Lirası bazında daha yüksek bir tahsilat yapar. 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 24/c maddesi uyarınca kur farkı matraha dahil bir unsurdur. Satıcı, oluşan ilave tutar için alıcı adına kur farkı faturası düzenler ve KDV hesaplar.

Döviz kuru düştüğünde ise alıcı daha az Türk Lirası ödeyerek döviz borcunu kapatır. Bu kez avantaj alıcıya geçer, satıcının tahsilatı ilk faturaya göre TL bazında azalır. KDV Kanunu’nun 35. maddesindeki matrahta değişiklik hükmü gereğince, alıcı satıcıya kur farkı faturası keserek satıcının fazla beyan ettiği KDV’yi düzeltir.

Fatura düzenleme yükümlülüğü tek taraflı değildir. Şirketler sıkça alıcı konumundayken fatura kesmekten çekinir. KDV Genel Uygulama Tebliği’nin III/A-5.3 bölümü, alıcı lehine oluşan farklarda da faturanın alıcı tarafından düzenlenmesini emreder.

Hangi Kur Baz Alınır?

Fatura kesiminde ve tahsilatında kural olarak faturanın düzenlendiği günkü Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) döviz alış kuru esas alınır.

Taraflar yaptıkları yazılı sözleşmede TCMB efektif alış kuru, serbest piyasa kuru ya da belirli bir bankanın gişe kurunu kararlaştırdıysa, hesaplamada sözleşmedeki bu özel kur uygulanır. Sözleşmede kuru belirten açık bir madde yoksa faturanın düzenlendiği gün Resmî Gazete’de yayımlanan TCMB döviz alış kuru ile tahsilatın hesaba geçtiği günkü kur karşılaştırılır.

İşletmelerin en çok karıştırdığı konu geçici vergi dönemleridir. VUK 280. madde uyarınca geçici vergi ve yıl sonu dönemlerinde yabancı para birimli bakiyeler değerlemeye tabi tutulur. Bu değerleme yalnızca muhasebe kaydıdır; değerleme farkı için fatura düzenlenmez ve KDV hesaplanmaz. Fatura kesme zorunluluğu sadece fiili para transferi yapıldığında ve borç kapatıldığında doğar.

Fatura oluşturma sürecinin yasal çerçevesini dövizli fatura hazırlarken dikkat edilmesi gerekenler içeriğinde bulabilirsiniz.

Kur Farkı Faturasında KDV Oranı Nasıl Hesaplanır?

Kur farkı faturasında uygulanacak KDV oranı, asıl mal teslimi veya hizmet ifasında geçerli olan KDV oranıdır.

Orijinal faturada hangi oran uygulandıysa kur farkında da aynı oran geçerliliğini korur. Örneğin %20 KDV oranıyla satılan bir makine için düzenlenecek kur farkı faturasında da %20 KDV hesaplanır. Asıl işlem KDV’den istisna edilmişse düzenlenen kur farkı faturası da KDV hesaplanmadan kesilir.

Hesaplamanın mantığını somut bir örnekle görelim.

Diyelim ki bir toptancıdan 10.000 USD bedelle ticari mal satın aldınız. Fatura kesim tarihindeki döviz kurunun 35 TL olduğu senaryoda ilk fatura tutarları netleşir:

  • Matrah: 10.000 USD × 35 TL = 350.000 TL
  • %20 KDV: 350.000 TL × %20 = 70.000 TL
  • Toplam Fatura Tutarı: 420.000 TL (12.000 USD)

Ödeme 45 gün sonra yapıldı ve ödeme günündeki TCMB döviz alış kuru 38 TL’ye çıktı.

Alıcı satıcıya döviz karşılığı olan 12.000 USD tutarı bankadan transfer ettiğinde satıcının eline Türk Lirası karşılığı olarak 456.000 TL geçer (12.000 USD × 38 TL). Satıcı ilk faturada 420.000 TL alacak kaydetmişti. Arada satıcı lehine 36.000 TL tahsilat farkı oluşur.

KDV Genel Uygulama Tebliği uyarınca döviz bedeli KDV dahil kararlaştırıldıysa aradaki farka iç yüzde uygulanır:

  • KDV Hariç Kur Farkı Matrahı: 36.000 TL / 1,20 = 30.000 TL
  • Hesaplanan KDV (%20): 30.000 TL × %20 = 6.000 TL
  • Kur Farkı Faturası Toplamı: 36.000 TL

Satıcı, 30.000 TL matrah ve 6.000 TL KDV içeren 36.000 TL tutarındaki faturayı alıcı adına düzenleyerek cari hesabı kapatır.

Bu hesapların yevmiye kayıtlarına nasıl işlendiğini adım adım görmek için fiyat farkı faturası muhasebe kaydı rehberini inceleyebilirsiniz.

Kur Farkı Faturası Düzenlerken Dikkat Edilecek 4 Nokta

Hatalı veya eksik düzenlenen belgeler vergi daireleri nezdinde özel usulsüzlük cezalarına neden olur. Faturayı hazırlarken dört temel kural uygulanır:

  • Faturanın toplam tutarı ve KDV tutarı mutlaka Türk Lirası yazılır. Açıklama bölümünde döviz cinsi ve kur belirtilebilir ancak matrah TL cinsinden gösterilir.
  • Açıklama satırına asıl faturanın tarihi, belge numarası, ilk kur ve ödeme kuru açıkça yazılır ("… tarih ve … numaralı faturaya istinaden oluşan kur farkı").
  • Karşı taraf e-Fatura sistemine kayıtlıysa kur farkı belgesi de e-Fatura olarak iletilir; alıcı e-Fatura mükellefi değilse belge e-Arşiv fatura olarak düzenlenir.
  • Asıl fatura tevkifatlı kesildiyse, KDV Genel Uygulama Tebliği (I/C-2.1.4.2) gereğince sonradan doğan kur farkı faturasında da aynı tevkifat oranı korunur.

Kur farklarını manuel hesaplamak cari hesaplarda bakiye uyuşmazlığına yol açabilir. KolayBi fatura kesme programı üzerinde dövizli carilerinizi tahsilat kuruna göre eşleştirebilir, tek ekrandan yasal faturanızı saniyeler içinde oluşturabilirsiniz.

Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar kapsamında yurt içi sözleşmelerde dövizle ödeme sınırlamaları bulunduğunu göz önünde bulundurmalısınız. Menkul mal satışları dövizli faturalandırılabilse de taşıma, gayrimenkul ve hizmet sözleşmelerinde döviz yasağına aykırı işlem yapılmadığından emin olunmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

01Kur farkı faturası düzenleme süresi kaç gündür?
Vergi Usul Kanunu’nun 231/5. maddesi uyarınca fatura, tahsilat veya ödemenin yapıldığı tarihten itibaren en geç 7 gün içinde düzenlenmelidir.
02Geçici vergi dönemlerindeki kur değerlemesi için fatura kesilir mi?
Hayır, geçici vergi ve yıl sonu dönemlerinde Vergi Usul Kanunu kapsamında yapılan değerlemeler için fatura düzenlenmez ve KDV hesaplanmaz; fatura yalnızca fiili tahsilat veya ödeme gerçekleştiğinde kesilir.
03İhracat faturasında kur farkı oluşursa fatura düzenlenir mi?
Yurt dışına yapılan ihracatta yabancı alıcıya kur farkı faturası kesilmez; gümrük beyannamesi kapandıktan sonra gelen ödemeler arasındaki kur farkı doğrudan kambiyo kârı veya zararı olarak muhasebeleştirilir.
04Fatura KDV dahil mi yoksa KDV hariç mi kesilmelidir?
Orijinal fatura KDV dahil döviz bedeliyle düzenlendiyse ortaya çıkan kur farkına iç yüzde yöntemiyle KDV ayrıştırılır; KDV hariç döviz bedeli kararlaştırıldıysa fark tutarının üzerine KDV eklenir.

Yanıt almak istediğiniz diğer sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Ertuğrul Karakaş
YazarErtuğrul Karakaş

Ertuğrul Karakaş, KolayBi Blog için i̇çerik yazarı olarak işletmelere yönelik rehberler yazıyor.

İlgili yazılar

Muhasebe kategorisinden diğer rehberler.

Tüm Yazılar

İşinizi KolayBi’yle kolaylaştırın

40.000'den fazla KOBİ'nin yaptığı gibi ön muhasebenizi ve e-Faturanızı tek ekrandan yönetin. 14 gün boyunca tüm özellikleri ücretsiz deneyin.

14 Gün Ücretsiz Deneyin
Kredi kartı istenmez, deneme sonunda otomatik ödeme alınmaz.