İrsaliyeli Fatura ve Sevk İrsaliyesi Nedir? Nasıl Hazırlanır?

İrsaliyeli fatura ve sevk irsaliyesi nedir, nasıl düzenlenir? VUK mevzuatına göre aralarındaki farklar, zorunlu bilgiler ve e-fatura detayları rehberimizde!

Ertuğrul Karakaş
Ertuğrul Karakaşİçerik Yazarı
Güncellendi: 5 dk okuma
İrsaliyeli Fatura ve Sevk İrsaliyesi Nedir? Nasıl Hazırlanır?

Ticari faaliyet yürüten işletmeler için mal sevkiyatı ve satış süreçlerinin belgelendirilmesi, yasal bir zorunluluk olmasının yanı sıra muhasebe düzeninin sağlıklı işlemesi açısından da hayati önem taşır. Bu süreçte en sık başvurulan belgeler fatura, sevk irsaliyesi ve bu ikisini tek bir belgede buluşturan irsaliyeli faturadır.

Kavramsal benzerlikleri nedeniyle birbirinin yerine kullanılabileceği yanılgısına düşülen bu belgelerin her biri Vergi Usul Kanunu (VUK) kapsamında farklı hukuki hükümlere, şekil şartlarına ve düzenleme usullerine tabidir. Bu rehberde; sevk irsaliyesi ile irsaliyeli faturanın ne olduğunu, aralarındaki farkları, nasıl düzenlendiklerini ve dijital dönüşümle birlikte bu belgelerin nasıl kullanıldığını tüm detaylarıyla inceleyebilirsiniz.

Konu ile ilgili içerik: e-İrsaliye nedir? e-İrsaliye hangi sektörler için zorunlu?

Fatura ve Sevk İrsaliyesi Nedir?

Ticari mal hareketlerini yasal zemine oturtmak için öncelikle fatura ve sevk irsaliyesinin temel işlevlerini netleştirmek gerekir:

Fatura Nedir? 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 229. maddesine göre fatura; satılan emtia (mal) veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari bir belgedir. Faturanın temel amacı, gerçekleşen satışın mali ve vergisel boyutunu kayıt altına almaktır. VUK 231/5 maddesi uyarınca faturanın, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami 7 gün içinde düzenlenmesi zorunludur.

Sevk İrsaliyesi Nedir? VUK'un 230/5. maddesinde düzenlenen sevk irsaliyesi; satılan ya da satışa sunulmak üzere bir yerden başka bir yere taşınan malın taşınması sırasında araçta bulunması zorunlu olan belgedir. Sevk irsaliyesinin temel özellikleri şunlardır: - Malın kime, nereden ve nereye sevk edildiğini, malın cinsini ve miktarını gösterir. - Fiyat ya da tutar bilgisi içermesi zorunlu değildir; asıl işlevi malın fiziki hareketini kanıtlamaktır. - Alıcı tarafından teslim anında kontrol edilip imzalanır; böylece malın eksiksiz ve hasarsız teslim alındığı belgelenir. - Sevk irsaliyesi kesinlikle fatura yerine geçmez. Sevk irsaliyesi ile sevk edilen mallar için en geç 7 gün içinde fatura kesilmelidir.

İrsaliyeli Fatura Nedir?

Genel uygulamada satıcılar sevk irsaliyesini malın nakliyesi sırasında düzenler, ardından 7 gün içerisinde satış faturasını tanzim eder. Ancak ticari hayatın hızlanması ve bürokrasinin azaltılması amacıyla Maliye Bakanlığı, 211 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile mükelleflere fatura ve sevk irsaliyesini tek bir belgede birleştirme imkânı tanımıştır.

İrsaliyeli fatura, hem faturada hem de sevk irsaliyesinde bulunması gereken zorunlu bilgileri tek bir formda toplayan ve her iki belgenin hukuki sonuçlarını birlikte doğuran resmî belgedir. İrsaliyeli fatura düzenlendiğinde, ayrıca sevk irsaliyesi düzenlenmesine gerek kalmaz.

İrsaliyeli Fatura Ne İşe Yarar?

İrsaliyeli fatura kullanmak işletmelere şu operasyonel avantajları sağlar: - Zaman Tasarrufu: İki ayrı evrak hazırlamak yerine tek bir belge düzenlenerek operasyon süresi kısaltılır. - Hata ve Kayıp Riskini Azaltma: İrsaliye ile faturanın eşleştirilmesi sürecinde yaşanabilecek tutar, miktar veya tarih uyumsuzlukları ortadan kalkar. - Maliyet Avantajı: Ayrı ayrı kâğıt, baskı ve arşivleme maliyetlerinden tasarruf edilmesini sağlar. - Yasal Kolaylık: Malın taşınması esnasında denetim birimlerine tek belge ibraz edilmesi yeterlidir.

İrsaliyeli Fatura Üzerinde Hangi Bilgiler Yer Almalıdır?

211 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği uyarınca, bir irsaliyeli faturanın geçerli sayılabilmesi için üzerinde şu bilgilerin eksiksiz yer alması zorunludur:

  • Belgenin üst orta kısmında "İrsaliyeli Fatura" ibaresi,
  • Maliye Bakanlığı klişesi veya noter tasdik mührü,
  • Düzenleyenin adı, soyadı, ticaret unvanı, iş adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve vergi kimlik numarası (VKN / TCKN),
  • Alıcının adı, soyadı, unvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası,
  • Belgenin düzenlenme tarihi ve belge seri-sıra numarası,
  • Malın fiili sevk tarihi ve sevk saati (saat ve dakika olarak),
  • Satılan malların cinsi, miktarı, birim fiyatı ve toplam tutarı,
  • KDV oranı ve hesaplanan KDV tutarı,
  • Belgeyi düzenleyenin imzası.
Önemli Kural: Kâğıt ortamda düzenlenen irsaliyeli faturalar en az 3 nüsha olarak düzenlenmek zorundadır. İki nüshası mutlaka malı taşıyan araçta bulundurulmalı; denetimlerde bir nüshası yoklama memuruna ibraz edilmeli, varış noktasında ise bir nüsha alıcıya teslim edilmelidir. En az 3 nüsha olarak düzenlenmeyen irsaliyeli faturalar kanunen hiç düzenlenmemiş sayılır.
İrsaliyeli Fatura Örneği
İrsaliyeli Fatura Örneği

İrsaliyeli Fatura, Fatura İşlevi Görür mü?

Evet. İrsaliyeli fatura, Vergi Usul Kanunu düzenlemelerine göre faturanın bütün yasal hükümlerini eksiksiz biçimde taşır. KDV beyanında, gelir/gider kayıtlarında ve Ba-Bs bildirimlerinde doğrudan fatura hükmünde işlem görür. Mükellefler, teslim anında irsaliyeli fatura düzenledikleri takdirde ayrıca normal fatura tanzim etmezler; aksi halde mükerrer faturalama riski oluşur.

İrsaliyeli Fatura ile Sevk İrsaliyesi ve Normal Fatura Arasındaki Farklar

İşletmelerin operasyonlarında doğru belgeyi seçebilmesi için bu üç belgenin temel ayrımları aşağıda özetlenmiştir:

Özellik

Normal Fatura

Sevk İrsaliyesi

İrsaliyeli Fatura

Temel Amacı

Satış ve borç-alacak ilişkisini kanıtlamak

Malın taşınmasını ve fiziki sevkiyatını kanıtlamak

Hem satışın mali boyutunu hem de sevkiyatı belgelemek

Fiyat / Tutar Bilgisi

Zorunlu

İsteğe bağlı (zorunlu değil)

Zorunlu

Düzenlenme Zamanı

Teslimden itibaren en geç 7 gün içinde

Malın fiili nakliyesinden hemen önce

Malın teslimi ve sevki anında

Asgari Nüsha Sayısı (Kâğıt)

En az 2 nüsha

En az 3 nüsha

En az 3 nüsha

Mal Sevkinde Tek Başına Yeterli mi?

Hayır (yanında irsaliye gerekir)

Evet

Evet

Fatura Yerine Geçer mi?

Kendisi faturadır

Hayır, kesinlikle geçmez

Evet, doğrudan faturadır

Dijital Dönüşümde İrsaliyeli Fatura: e-Fatura ve e-İrsaliye Uygulaması

Gelişen dijital vergi uygulamalarıyla birlikte kâğıt irsaliyeli fatura kullanımı büyük ölçüde yerini elektronik belgelere bırakmıştır:

1. e-Fatura İrsaliye Yerine Geçer mi? 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği hükümlerine göre; malın teslimi anında e-Fatura veya e-Arşiv Fatura düzenleniyorsa, belge üzerinde düzenleme tarihinin yanında düzenleme saati ve dakikasının yazılması ve belgenin üzerine "İrsaliye yerine geçer" ibaresinin eklenmesi şartıyla alınan kâğıt çıktı sevk irsaliyesi yerine geçer. Bu durumda ayrıca sevk irsaliyesi düzenlenmesine gerek kalmaz.

2. e-İrsaliye Zorunluluğu: Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) düzenlemeleri kapsamında, e-Fatura uygulamasına kayıtlı olup brüt satış hasılatı belirlenen hadleri aşan işletmeler (ve ÖTV I sayılı liste, madencilik, demir-çelik gibi özel sektörlerdeki firmalar) e-İrsaliye sistemine geçmekle yükümlüdür. e-İrsaliye kullanan işletmeler sevkiyatlarını elektronik ortamda oluşturup alıcısına iletir; taşıma sırasında araçta belgenin karekod içeren çıktısı veya dijital görüntüsü bulundurulur.

Ön muhasebe ve faturalama süreçlerinizi hızlandırmak için KolayBi'nin fatura kesme programı ve bulut tabanlı ön muhasebe programı çözümlerinden faydalanabilir; sevkiyatlarınızı hatasız ve mevzuata tam uyumlu biçimde yönetebilirsiniz.

Bu içeriklerimiz de ilginizi çekebilir:

Yanıt almak istediğiniz diğer sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Ertuğrul Karakaş
YazarErtuğrul Karakaş

Ertuğrul Karakaş, KolayBi Blog için i̇çerik yazarı olarak işletmelere yönelik rehberler yazıyor.

İlgili yazılar

e-Fatura kategorisinden diğer rehberler.

Tüm Yazılar

İşinizi KolayBi’yle kolaylaştırın

40.000'den fazla KOBİ'nin yaptığı gibi ön muhasebenizi ve e-Faturanızı tek ekrandan yönetin. 14 gün boyunca tüm özellikleri ücretsiz deneyin.

14 Gün Ücretsiz Deneyin
Kredi kartı istenmez, deneme sonunda otomatik ödeme alınmaz.