Lehtar Nedir? Lehtar Ne Anlama Gelir?

Lehtar nedir ve ne anlama gelir? Çekte, senette ve sigortada lehtarın hukuki hakları, hamil ile farkı ve çek kullanımına dair tüm detaylar KolayBi'de.

Ertuğrul Karakaş
Ertuğrul Karakaşİçerik Yazarı
Güncellendi: 2 dk okuma
Lehtar Nedir? Lehtar Ne Anlama Gelir?

Lehtar (lehdar), kullanıldığı alana göre farklı anlamlar taşıyan hukuki ve finansal bir terimdir. Hem ticaret hukuku ve borçlar hukuku alanında hem de bankacılık ve sigortacılık uygulamalarında günlük hayatta sıkça kullanılır.

Hukuk ve ticaret alanında lehtar, bir kambiyo senedinde (çek, bono, poliçe) lehine senet düzenlenen ilk hak sahibini, yani senedin ilk alacaklısını ifade eder. Hamiline düzenlenen kıymetli evraklarda belirli bir lehtar adı yer almaz; senedi elinde bulunduran kişi (hamil) hak sahibidir. Nama ve emre yazılı senetlerde ise lehtarın adı senet metninde açıkça belirtilir. Lehtar senedi elinde bulundurduğu sürece aynı zamanda "hamil" sıfatını taşır; senedi ciro ederek başkasına devrettiğinde ise "ciranta" hâline gelir.

Bankacılık alanında lehtar terimi farklı finansal ürünlerde şu anlamlara gelir: - Bono, poliçe ve çek gibi ticari senetlerde bedeli tahsil etme ya da senedi devretme yetkisine sahip ilk alacaklıdır. - Teminat mektuplarında bankanın taahhüdünü garanti ettiği borçlu/müşteri (amir) lehtar olarak tanımlanırken; mektubun hitap ettiği alacaklı taraf ise "muhatap" adını alır. - Havale, EFT ve akreditif gibi bankacılık ödeme işlemlerinde, transfer edilen paranın ödeneceği kişi veya kuruluşa lehtar denir.

TDK’ye göre lehtar kelimesi Arapça kökenlidir ve iki temel anlama sahiptir: İlk anlamı "yandaş, taraftar"; ikinci ve ticari anlamı ise "senet metninde, senet bedelinin kendisine ödenmesi yazılı olan kimse"dir.

Sigorta poliçelerinde (özellikle hayat sigortalarında) vefat durumunda toplu tazminatın veya birikimin ödeneceği menfaattar (lehtar), Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında şu özelliklere sahiptir:

  • Gerçek veya tüzel kişi olabilir; kanunen engel bulunmadıkça her iki statüde de lehtar tayin edilebilir.
  • Poliçe üzerinde sözleşmeyle sınırlayıcı bir kural getirilmedikçe birden fazla lehtar belirlenebilir.
  • Birden fazla lehtarın belirlendiği durumlarda sigorta ettirenin, her bir lehtarın pay oranını belirtmesi gerekir.
  • Birden fazla lehtarın bulunduğu ancak pay oranlarının belirtilmediği sözleşmelerde paylar eşit kabul edilir.
  • Poliçe tanzim edilirken lehtar bildirimi zorunlu değildir; sözleşme süresince lehtar eklenebilir veya mevcut lehtarlar değiştirilebilir.
  • Poliçede lehtar belirtilmemişse rizikonun gerçekleşmesi (vefat) durumunda kanuni mirasçılar menfaattar sayılır.
ilgili masada duran taraf kişi ve finansal döküman

Çekin Özellikleri Nelerdir?

Bir kimsenin bankadaki mevduat hesabından, belirlediği kişiye belirli bir tutarın ödenmesini emreden kıymetli evraka çek denir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na göre çek, özü itibarıyla görüldüğünde ödenmesi gereken bir havale ve ödeme aracıdır. Ancak ticari hayatta vadeli çek uygulaması yaygındır. 5941 sayılı Çek Kanunu'nun Geçici 3. maddesi gereğince, çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce ödenmek üzere muhatap bankaya ibrazı geçersizdir. Dolayısıyla hamil, çek üzerinde yazılı düzenleme tarihi gelmeden bankadan tahsilat veya karşılıksız işlemi talep edemez.

Çekin tarafları şunlardır:

  • Keşideci (Düzenleyen): Bankada çek hesabı bulunan ve çeki imzalayarak tedavüle çıkaran kişi.
  • Muhatap: Çek bedelini keşidecinin hesabından ödeyecek olan banka şubesi (Çekte muhatap yalnızca banka olabilir).
  • Lehtar: Çekin lehine düzenlendiği, senedi tahsil etme veya ciro yoluyla devretme hakkına sahip ilk alacaklı.
  • Hamil: Çeki hukuka uygun yollarla elinde bulunduran ve bedelini tahsil etme yetkisi olan kişi.
  • Ciranta: Emre yazılı çeki ciro ve teslim yoluyla bir sonraki hamile devreden kimse.
  • Avalist: Çek borçlularından biri lehine kişisel teminat (aval) vererek borcun ödenmesini garanti eden üçüncü kişi.

İlgili içerik: Çek Nedir? Çek Defteri Nasıl Kullanılır?

Çek hazırlamak ve güvenle kullanmak için bilinmesi gereken yasal unsurlar:

  • TTK m. 780 uyarınca metin içinde mutlaka "çek" kelimesi (senet yabancı dilde yazılmışsa o dilde çek karşılığı olan kelime) yer almalıdır.
  • Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havale içermelidir.
  • Çekin muhatabı olan bankanın ticaret unvanı ve ödeme yeri çek üzerinde gösterilmelidir.
  • Düzenlenme tarihi, düzenlenme yeri ve düzenleyenin (keşidecinin) ıslak veya güvenli e-İmza ile atılmış imzası bulunmalıdır.
  • Çek Kanunu ve TTK hükümleri uyarınca çek yaprağı üzerinde banka tarafından basılan seri numarası, karekod ve keşidecinin vergi kimlik numarası (veya T.C. kimlik numarası) bulunması zorunludur.
  • Çek nama, emre veya hamiline düzenlenebilir. Kimin adına düzenlendiği gösterilmemiş çekler hamiline yazılı kabul edilir. Emre yazılı çekler ciro zinciri ve teslim ile serbestçe devredilir; lehtar, senedin arka yüzünü imzalayarak ilk ciroyu gerçekleştirir. Nama yazılı çeklerin devri ise ancak alacağın temliki hükümleriyle mümkündür.
  • Faiz şartı çeklerde geçersizdir; senede yazılmış olsa dahi yazılmamış sayılır.
  • İbraz süreleri TTK m. 796 kapsamında belirlenmiştir: Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün; düzenlendiği yerden farklı bir yerde ödenecekse 1 ay içinde bankaya ibraz edilmelidir. Farklı ülkelerde düzenlenen çeklerde ise kıta durumuna göre 1 ay veya 3 aylık süreler geçerlidir.

İşletmenizin vadeli alacak ve ödeme dengesini korumak, portföyünüzdeki çek ve senetleri vadesiyle takip etmek için KolayBi' ön muhasebe programı çözümlerini hemen kullanmaya başlayabilirsiniz.

Çek hazırlarken dikkat etmeniz gereken diğer kurallarla alakalı hazırladığımız Çek ve Senet İşlemlerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler başlıklı içeriğimizi inceleyerek ayrıntılı bilgiye ulaşabilirsiniz.

Yanıt almak istediğiniz diğer sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Ertuğrul Karakaş
YazarErtuğrul Karakaş

Ertuğrul Karakaş, KolayBi Blog için i̇çerik yazarı olarak işletmelere yönelik rehberler yazıyor.

İlgili yazılar

Hukuk kategorisinden diğer rehberler.

Tüm Yazılar

Komandit Şirket Nedir?

Komandit şirket nedir, türleri nelerdir ve nasıl kurulur? Komandite ve komanditer ortak farkları ile vergilendirme süreçlerini rehberimizden öğrenin.

Devamını Okuyun

Ticaret Unvanı Nedir? Nasıl Sorgulanır?

Bir işletmenin resmi faaliyetlerini yürütmek için kullandığı resmi ada ticaret unvanı denmektedir. Konuyla ilgili her şey tüm detaylarıyla içeriğimizde!

Devamını Okuyun

İşinizi KolayBi’yle kolaylaştırın

40.000'den fazla KOBİ'nin yaptığı gibi ön muhasebenizi ve e-Faturanızı tek ekrandan yönetin. 14 gün boyunca tüm özellikleri ücretsiz deneyin.

14 Gün Ücretsiz Deneyin
Kredi kartı istenmez, deneme sonunda otomatik ödeme alınmaz.