Muhasebe süreçlerinin temel taşlarından biri olan yevmiye, işletmelerde gerçekleşen her finansal işlemin belgelenmesini sağlayan resmi bir kayıt türüdür. Yevmiye defteri ise bu kayıtların kronolojik sırayla işlendiği, vergi mevzuatına uygun tutulması zorunlu olan muhasebe defterlerinden biridir. Bir işletmenin parasal akışını şeffaf biçimde göstermek, denetim süreçlerini kolaylaştırmak ve mali tabloların doğruluğunu sağlamak için yevmiye defteri büyük önem taşır.
Yevmiye defterinin nasıl tutulduğunu anlamadan önce yevmiye nedir sorusunun cevabını netleştirmek gerekir. Ardından, yevmiye kayıtlarının mantığını, kullanılan hesapları, kayıt düzenini ve örnek bir yevmiye maddesinin nasıl oluşturulduğunu adım adım öğrenmek mümkündür. Muhasebeye yeni başlayanlar için göz korkutucu görünen bu süreç, doğru yöntemler ve basit örneklerle oldukça anlaşılır hâle gelir.
Yevmiye Nedir?
Yevmiye, bir işletmenin gerçekleşen tüm mali işlemlerinin tarih sırasına göre kaydedildiği muhasebe kaydıdır. Bu kayıtlar, muhasebe sisteminde “yevmiye maddesi” olarak adlandırılır ve her bir işlem; belgesine, tutarına, ilgili hesaplara ve işlenme tarihine göre düzenlenir. Yevmiye sayesinde işletmenin parasal hareketlerinin izlenebilirliği artar, mali tablo hazırlıkları için gerekli olan doğru veri akışı sağlanmış olur.
Muhasebenin temel kavramlarından biri olan yevmiye, Vergi Usul Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu kapsamında zorunlu bir kayıt düzeni niteliği taşır. Her finansal olay—satış, alış, ödeme, tahsilat, gider ya da gelir fark etmeksizin—bir belgeye dayanarak mutlaka yevmiye defterine işlenmelidir. Bu sayede işletmenin mali yapısı kendi içinde ve dış denetim süreçlerinde açık, şeffaf ve tutarlı bir şekilde izlenebilir.
Yevmiye kaydının en önemli özelliklerinden biri, işlemleri çift taraflı kayıt sistemi ile düzenlemesidir. Yani her işlem borç ve alacak tarafında ilgili hesaplara yansıtılır. Bu sistem, muhasebenin dengede kalmasını sağlar ve hataların kolayca tespit edilmesine yardımcı olur.
Yevmiye Defteri Nedir?
Yevmiye defteri nedir sorusunun en temel cevabı, işletmelerde gerçekleşen tüm mali işlemlerin kronolojik sırayla kaydedildiği resmi muhasebe defteri olduğudur. Her türlü gelir, gider, ödeme, tahsilat ve diğer finansal hareket, dayanağını oluşturan belge ile birlikte yevmiye maddesi şeklinde bu deftere işlenir. Vergi Usul Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’na göre tutulması zorunlu olan yevmiye defteri, işletmenin mali yapısının şeffaf biçimde incelenebilmesini ve denetim süreçlerinin sağlıklı yürütülmesini sağlar.
Bu defterde yapılan her kayıt; tarih, belge numarası, açıklama ve ilgili hesapların borç-alacak tutarlarını içerecek şekilde düzenlenir. Bu sayede işletmenin tüm parasal hareketleri geriye dönük ve ileriye dönük analizlerde güvenilir bir kaynak sunar. Yevmiye defteri, bilanço ve gelir tablosu gibi mali tabloların doğru hazırlanması için temel veri kaynağı niteliğindedir.
Yevmiye Defteri Ne Şekilde Tutulur?
2025 yılı itibarıyla Vergi Usul Kanunu (VUK), Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından yayımlanan e-Defter Tebliğleri doğrultusunda yevmiye defteri, işletmelerin tüm mali işlemlerinin belgelerine dayanarak, kronolojik sırayla ve çift taraflı kayıt sistemine göre tutulması gereken zorunlu bir muhasebe defteridir. Bu düzenin doğru işletilebilmesi için önce yevmiye numarası nedir ve yevmiye tarihi nedir sorularının mevzuattaki karşılığını net şekilde anlamak gerekir. Mevzuata göre yevmiye numarası, her bir kaydın yıl içinde tekil olarak takip edilebilmesi amacıyla verilen sıra numarasıdır ve VUK uyarınca yıl başında 1’den başlamak zorundadır. Yevmiye tarihi ise işlemin deftere işlenme tarihini gösterir; TTK’nın kayıt düzenine ilişkin hükümlerine göre işlemler en geç 10 gün içinde yevmiye defterine kaydedilmelidir, dolayısıyla kayıt tarihi ile belge tarihi arasında belirli bir uyum aranır, ancak tamamen aynı olması zorunlu değildir.
GİB tarafından yayımlanan e-Defter Teknik Kılavuzu 2023-2 (2024 ve 2025'te de geçerlidir) kapsamında, elektronik ortamda tutulan yevmiye defterlerinde kayıtların silinemez ve değiştirilemez formatta olması zorunludur. Bu nedenle e-Defter kullanıcıları için her yevmiye kaydı, XBRL-GL veri standardına uygun şekilde hazırlanır ve berat dosyası ile birlikte GİB’e aylık olarak iletilir. Fiziki defter tutan işletmeler için ise VUK’un “defter tutma” hükümleri geçerlidir; kayıtlar mürekkepli kalemle, kazıntı-silinti yapılmadan ve tarih sırası bozulmadan işlenmelidir. Yevmiye defterinin mevzuata uygun tutulması için uygulanması gereken temel adımlar şunlardır:
- İşlemin mutlaka belgeye dayanması (VUK madde 229–242).
- Kayıtların en geç 10 gün içinde yevmiye defterine işlenmesi (TTK madde 64).
- Kayıtların tarih sırasına uygun biçimde yapılması ve sıra atlanmaması.
- Yevmiye numarasının yıl boyunca kesintisiz ilerlemesi ve tekrar edilmemesi.
- Çift taraflı kayıt sisteminin korunması; borç ve alacak toplamlarının eşit olması.
- Dönemsellik ilkesinin uygulanması; işlem ekonomik olarak hangi dönemi ilgilendiriyorsa o döneme işlenmesi (VUK madde 174).
- Defterlerin düzenli, okunaklı ve silinmez biçimde tutulması (fiziki defterlerde), e-Defterlerde ise teknik kılavuzlara uygun şablon ve format kullanılması.
Yevmiye Defteri Örneği
2025 yılı muhasebe kayıt düzenine uygun bir yevmiye defteri örneği, bir işlem faturasının kronolojik sıra ve çift taraflı kayıt sistemine göre nasıl işlendiğini göstermelidir. Örneğin 01.03.2025 tarihinde 10.000 TL tutarında mal alımı yapılmış ve bu işleme ait 2.000 TL indirilebilir KDV hesaplanmış olsun. Toplam 12.000 TL’lik bu işlem henüz ödenmediği için satıcıya borç olarak kalacaktır. Bu kayıt için yevmiye numarası 45 olarak verilmiş ve yevmiye tarihi 01.03.2025 olarak belirlenmiştir. Deftere işlenecek ifade şu şekildedir:
Yevmiye No: 45 – Yevmiye Tarihi: 01.03.2025 – Belge No: Fatura 2025/678 – Açıklama: Mal alış işlemi.
Kayıt bu şekilde işlendiğinde tekdüzen hesap planı yapısına uygun olarak toplam borç ve toplam alacak tutarları eşitlenmiş olur. Açıklayıcı metin formatında ifade edilmesi gerekirse, “01.03.2025 tarihli 2025/678 numaralı fatura doğrultusunda yapılan 10.000 TL tutarındaki mal alımı ve 2.000 TL indirilebilir KDV’nin kaydı yapılmış, toplam 12.000 TL tutarındaki borç ilgili satıcıya alacak kaydedilmiştir” şeklinde yazılır. Böyle bir kayıt VUK’un belge düzeni ve kayıt zamanlamasına ilişkin hükümlerine ve TTK’nın düzenli, kronolojik ve silinmez kayıt şartlarına uygunluk gösterir.
